لا يتغيّر ، فحينئذ نقطع بكونه ، ولأجل ذلك قرن الحتم بكثير من الخبرات ، فأعلمنا أنّه ممّا لا يتغيّر أصلا ، فعند ذلك نقطع به « 1 » . 5 - ابن أبي جمهور احسائى ( ره ) وى در حاشية « غوالي اللئالي » « 2 » گويد : حقتعالى داراى دو نوع علم است : الف : قضاء كه موطن آن در لوح محفوظ است . ب : قدر كه محلّ آن لوح محو واثبات است . لذا دائما عالم با عالم قضاء مرتبط است ، وبه مقتضاى مأثور حق على الدّوام قضاء را به قدر متصل مىنمايد ، حال گر چه تغييرى در لوح قضاء نيست ولى در لوح قدر كه تابع احكام لوح قضاء است تغيير مىباشد ، واين تغيير همان معنى بداء ومفاد كريمه كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ « 3 » است « 4 » . « [ تحقيق ذلك ] موقوف على تمهيد مقدّمة هي : أنّ القضاء هو الأمر الكلّى الواقع في العالم العقلي ، المسمّى بعالم الملكوت ، وعالم الغيب ، وعالم الأمر ، واللّوح المحفوظ ؛ والقدر : هو تفصيل

--> ( 1 ) - مرحوم شيخ طوسي ( ره ) در كتاب « تمهيد الأصول » ، بخش سوم ، فصل 2 ، ص 710 در حصول بداء چهار شرط را لازم دانسته است : « اوّل : بايد كارى كه به آن فرمان داده مىشود ، درست همان كارى باشد كه از آن بازداشت مىشود . دوّم : هر دو براي به دست آوردن يك چيز باشد . سوّم : انجام دادن ودست بازداشتن از آن كار ، در يك زمان باشد . چهارم : فرمان انجام دادن ودست بازداشتن از آن كار براي يك نفر باشد » . ( 2 ) - بنگريد : « مصابيح الأنوار » ، ج 1 / 40 ( 3 ) - الرحمن ، 29 ( 4 ) - قريب به گفتار فوق از فاضل طيبي در « شرح مشكاة المصابيح » نقل گرديده : وى در تحليل تغيير زمان مرگ گويد : علم قطعي حقتعالى به مرگ كسى قابل تغيير نيست ومسأله تغيير مدت عمر بواسطة انجام پاره‌اى از أمور در علم ملائكة وملك الموت است وبر همين پايه أجل مؤجّل را به علم ملك الموت ومفاد لوح محفوظ ( گويا در نقل فوق بجاى لوح محو واثبات ، لوح محفوظ درج شده است ، جز اين كه خود فاضل طيبي بين لوح محفوظ وامّ الكتاب فرقى قائل باشد . ) بر مىگرداند واجل مسمى را به امّ الكتاب كه قابل تغيير نيست . ر . ك : « بحث حول البداء » ، ص 28 - 29 و « مصابيح الأنوار » ، ج 1 / 40 .